 |
| Το πανηγύρι είναι, κατά κάποιον τρόπο, η σύγχρονη εκδοχή της αρχαίας αγοράς. (ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ / EUROKINISSI) |
Το ελληνικό πανηγύρι είναι ο εορτασμός της χαράς, της ορατότητας και της κοινωνικότητας, είναι ένας παραγωγικός, συνεκτικός εθιμικός θεσμός.
Μία από τις αρχετυπικές κοινωνικές εκδηλώσεις εορταστικού χαρακτήρα στον ελλαδικό χώρο εδώ και πολλούς αιώνες είναι το πανηγύρι. Και ιδιαίτερα το πανηγύρι του Δεκαπενταύγουστου, όπου με αφορμή, ή πρόφαση, τη μεγάλη γιορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, οι κοινότητες τόσο στην ηπειρωτική όσο και στη νησιωτική χώρα οργανώνουν μεγαλειώδεις γιορτές στις οποίες συρρέουν οι πάντες: ντόπιοι και ξενιτεμένοι, προσκυνητές και άπιστοι. Ό,τι και αν είναι όμως, κανείς δεν μένει αμέτοχος στο πανηγύρι, που ναι μεν γίνεται για να τιμήσει τη Θεομήτορα ή κάποιον Άγιο, ωστόσο είναι αυτόχρημα διονυσιακό.
Μία από τις αρχετυπικές κοινωνικές εκδηλώσεις εορταστικού χαρακτήρα στον ελλαδικό χώρο εδώ και πολλούς αιώνες είναι το πανηγύρι. Και ιδιαίτερα το πανηγύρι του Δεκαπενταύγουστου, όπου με αφορμή, ή πρόφαση, τη μεγάλη γιορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, οι κοινότητες τόσο στην ηπειρωτική όσο και στη νησιωτική χώρα οργανώνουν μεγαλειώδεις γιορτές στις οποίες συρρέουν οι πάντες: ντόπιοι και ξενιτεμένοι, προσκυνητές και άπιστοι. Ό,τι και αν είναι όμως, κανείς δεν μένει αμέτοχος στο πανηγύρι, που ναι μεν γίνεται για να τιμήσει τη Θεομήτορα ή κάποιον Άγιο, ωστόσο είναι αυτόχρημα διονυσιακό.
Το πανηγύρι είναι ένας παθιασμένος στρόβιλος ευωχίας, στις σπείρες του οποίου αφομοιώνονται άντρες και γυναίκες κάθε ηλικίας. Οι πανηγυριστές απεκδύονται τη νηστίσιμη ευλάβειά τους, τρώνε και πίνουν καλά, καίνε χορεύοντας και τραγουδώντας όλες τις σκουριές της καθημερινότητας που έχουν συσσωρευτεί στην ψυχή τους, ξεδίνουν, ερωτοτροπούν, κοιτιούνται, εκθέτουν σε όλη την ομήγυρη τις χάρες τους, το σφρίγος και τη λεβεντιά τους, το ερωτικό τους κεφάλαιο. Πόσα αρραβωνιάσματα και πόσοι γάμοι δεν ξεκίνησαν από το πανηγύρι του Δεκαπενταύγουστου;
Στην τελετουργία του πανηγυριού οι άνθρωποι διαπιστώνουν πως μπορούν ξεφαντώνοντας να γίνουν ένα, έστω και για μία μέρα, πως με το φαΐ, το πιοτό, τον χορό και το τραγούδι μπορούν να μοιραστούν τη βαθιά, προαιώνια αίσθηση του ανήκειν, όπως ακριβώς έκαναν οι πρόγονοί τους από τις απαρχές του πολιτισμού.
Το ελληνικό πανηγύρι είναι ο εορτασμός της χαράς, της ορατότητας και της κοινωνικότητας, είναι ένας παραγωγικός, συνεκτικός εθιμικός θεσμός, που τονώνει την τοπική οικονομία και τονίζει την κοινωνική ιεραρχία, προσφέροντας όμως συγχρόνως και το πεδίο για να αμφισβητηθεί αυτή: οι τοπικές αρχές, κοσμικές και θρησκευτικές, κάνουν μεν την ηχηρή τους περατζάδα στα πανηγύρια, όμως δεν είναι απίθανο να ακούσουν και καμιά ειρωνική, σκωπτική και ασεβή κουβέντα από κάποιον πανηγυριστή, που ξεθάρρεψε απ’ το κρασί.
Το πανηγύρι είναι, κατά κάποιον τρόπο, η σύγχρονη εκδοχή της αρχαίας αγοράς. Άλλωστε, η ετυμολογία της λέξης συνηγορεί: το πανηγύρι προέρχεται από τον μεσαιωνικό τύπο «πανηγύριον», υποκοριστικό του αρχαίου «πανήγυρις», από το «παν» και το «άγυρις», που σημαίνει, σύμφωνα με το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, «συνάθροιση πλήθους, αγορά».
Είναι τόσο σημαντικό για τον ελληνισμό το πανοΰρ, όπως λένε το πανηγύρι οι Πόντιοι, ώστε η λέξη έχει προεκταθεί εννοιολογικά, εκτός από την αρχική της σημασία του ομαδικού εορτασμού της μνήμης αγίου ή άλλης θρησκευτικής επετείου. Πανηγύρι είναι επίσης και η ομαδική και θορυβώδης διασκέδαση κυρίως σε χωριό με δημοτική μουσική, επίσης το γλέντι του γάμου, το ξεφάντωμα. Όταν επικρατεί μεγάλη χαρά για ένα ευχάριστο γεγονός, αν περάσει για παράδειγμα το παιδί μας στο Πανεπιστήμιο, μιλάμε για «χαρές και πανηγύρια», ενώ η εκδήλωση ενθουσιασμού για την κατάκτηση του Πρωταθλήματος ή την εκλογική νίκη εκφράζεται με τα «πανηγύρια» των φιλάθλων ή των οπαδών. «Πανηγύρι» επίσης είναι το παζάρι, η εμποροπανήγυρη, η μεγάλη υπαίθρια αγορά, όπου πωλούνται από αγροτικά προϊόντα μέχρι ζώα: η ζωοπανήγυρη.
Βέβαια το πανηγύρι έχει και τις αρνητικές του συμπαραδηλώσεις: μεταφορικά, είναι οι τσακωμοί, η φασαρία με διαπληκτισμούς: όταν επιστρέφει στο σπίτι ένας πολύ αργοπορημένος έφηβος, λέμε πως αρχίζουν τα «πανηγύρια» με τους γονείς του. Και βέβαια, όταν θέλουμε να χαρακτηρίσουμε ένα προϊόν κακής ποιότητας, ή έναν άνθρωπο που στερείται σοβαρότητας, όπως έναν πολιτικάντη που αγρεύει ψήφους στο πανηγύρι του χωριού, λέμε πως είναι «για τα πανηγύρια»…
Παύλος Μεθενίτης
Πηγή: efsyn.gr
Στην τελετουργία του πανηγυριού οι άνθρωποι διαπιστώνουν πως μπορούν ξεφαντώνοντας να γίνουν ένα, έστω και για μία μέρα, πως με το φαΐ, το πιοτό, τον χορό και το τραγούδι μπορούν να μοιραστούν τη βαθιά, προαιώνια αίσθηση του ανήκειν, όπως ακριβώς έκαναν οι πρόγονοί τους από τις απαρχές του πολιτισμού.
Το ελληνικό πανηγύρι είναι ο εορτασμός της χαράς, της ορατότητας και της κοινωνικότητας, είναι ένας παραγωγικός, συνεκτικός εθιμικός θεσμός, που τονώνει την τοπική οικονομία και τονίζει την κοινωνική ιεραρχία, προσφέροντας όμως συγχρόνως και το πεδίο για να αμφισβητηθεί αυτή: οι τοπικές αρχές, κοσμικές και θρησκευτικές, κάνουν μεν την ηχηρή τους περατζάδα στα πανηγύρια, όμως δεν είναι απίθανο να ακούσουν και καμιά ειρωνική, σκωπτική και ασεβή κουβέντα από κάποιον πανηγυριστή, που ξεθάρρεψε απ’ το κρασί.
Το πανηγύρι είναι, κατά κάποιον τρόπο, η σύγχρονη εκδοχή της αρχαίας αγοράς. Άλλωστε, η ετυμολογία της λέξης συνηγορεί: το πανηγύρι προέρχεται από τον μεσαιωνικό τύπο «πανηγύριον», υποκοριστικό του αρχαίου «πανήγυρις», από το «παν» και το «άγυρις», που σημαίνει, σύμφωνα με το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, «συνάθροιση πλήθους, αγορά».
Είναι τόσο σημαντικό για τον ελληνισμό το πανοΰρ, όπως λένε το πανηγύρι οι Πόντιοι, ώστε η λέξη έχει προεκταθεί εννοιολογικά, εκτός από την αρχική της σημασία του ομαδικού εορτασμού της μνήμης αγίου ή άλλης θρησκευτικής επετείου. Πανηγύρι είναι επίσης και η ομαδική και θορυβώδης διασκέδαση κυρίως σε χωριό με δημοτική μουσική, επίσης το γλέντι του γάμου, το ξεφάντωμα. Όταν επικρατεί μεγάλη χαρά για ένα ευχάριστο γεγονός, αν περάσει για παράδειγμα το παιδί μας στο Πανεπιστήμιο, μιλάμε για «χαρές και πανηγύρια», ενώ η εκδήλωση ενθουσιασμού για την κατάκτηση του Πρωταθλήματος ή την εκλογική νίκη εκφράζεται με τα «πανηγύρια» των φιλάθλων ή των οπαδών. «Πανηγύρι» επίσης είναι το παζάρι, η εμποροπανήγυρη, η μεγάλη υπαίθρια αγορά, όπου πωλούνται από αγροτικά προϊόντα μέχρι ζώα: η ζωοπανήγυρη.
Βέβαια το πανηγύρι έχει και τις αρνητικές του συμπαραδηλώσεις: μεταφορικά, είναι οι τσακωμοί, η φασαρία με διαπληκτισμούς: όταν επιστρέφει στο σπίτι ένας πολύ αργοπορημένος έφηβος, λέμε πως αρχίζουν τα «πανηγύρια» με τους γονείς του. Και βέβαια, όταν θέλουμε να χαρακτηρίσουμε ένα προϊόν κακής ποιότητας, ή έναν άνθρωπο που στερείται σοβαρότητας, όπως έναν πολιτικάντη που αγρεύει ψήφους στο πανηγύρι του χωριού, λέμε πως είναι «για τα πανηγύρια»…
Παύλος Μεθενίτης
Πηγή: efsyn.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου