Ο αυτόπτης μάρτυρας, καθηγητής Ιστορίας Αρχαιολογίας πανεπιστημίου των ΗΠΑ μιλάει με το βλέμμα στο σήμερα και στο μέλλον
Από την ανακάλυψη και την υπερηφάνεια για την ιστορία της Πέλλας στην απόλυτη απογοήτευση. Ο καθηγητής Ιστορίας και αρχαιολόγος πανεπιστημίου των ΗΠΑ, Γιώργος Ράδος -που επί χρόνια έφερε εκατοντάδες επισκέπτες στα Γιαννιτσά και στην Αρχαία Πέλλα – αδυνατεί να εξηγήσει την οπισθοδρόμηση των τελευταίων ετών στις συνεργασίες ανάδειξης και ανάπτυξης της περιοχής. Κάποιοι τον αγνόησαν- είτε ενδεχομένως γιατί δεν τον γνωρίζουν, όπως θα όφειλαν θεσμικά, είτε γιατί δεν προσπάθησαν να βρουν και να συνεργασθούν με ανθρώπους που αγάπησαν έμπρακτα το τόπο τους.
Από την ανακάλυψη και την υπερηφάνεια για την ιστορία της Πέλλας στην απόλυτη απογοήτευση. Ο καθηγητής Ιστορίας και αρχαιολόγος πανεπιστημίου των ΗΠΑ, Γιώργος Ράδος -που επί χρόνια έφερε εκατοντάδες επισκέπτες στα Γιαννιτσά και στην Αρχαία Πέλλα – αδυνατεί να εξηγήσει την οπισθοδρόμηση των τελευταίων ετών στις συνεργασίες ανάδειξης και ανάπτυξης της περιοχής. Κάποιοι τον αγνόησαν- είτε ενδεχομένως γιατί δεν τον γνωρίζουν, όπως θα όφειλαν θεσμικά, είτε γιατί δεν προσπάθησαν να βρουν και να συνεργασθούν με ανθρώπους που αγάπησαν έμπρακτα το τόπο τους.
Ο ίδιος ποτέ δεν ζήτησε κάτι για τον εαυτό του παρά μόνο προσέφερε ουσιαστικά και χωρίς να επιδιώκει τη δημοσιότητα και τις φωτογραφίες. Για πρώτη φορά αποφασίζει να μιλήσει δημόσια, χωρίς περιστροφές με στόχο να αφυπνίσει συνειδήσεις, που όπως εκτιμά, ορισμένες τελμάτωσαν μέσα σ ένα σύστημα τοπικής πολιτικής κατωτερότητας.
Η ανακάλυψη και η ανάδειξη της αρχαίας Πέλλας για τον επιστήμονα Γιώργο Ράδο δεν ήταν αποτέλεσμα συγκυρίας, αλλά καρπός τιμιότητας, επιστημονικής επιμονής και ενεργού συμμετοχής της τοπικής κοινωνίας. Έχοντας προσωπικές μνήμες από τα πρώτα χρόνια των ανασκαφών, καταθέτει στη συνέντευξη που ακολουθεί μια βιωματική και ιστορικά πολύτιμη μαρτυρία για τα γεγονότα που οδήγησαν στην αποκάλυψη της μακεδονικής πρωτεύουσας και μας προβληματίζει για το πώς ορισμένοι σήμερα -νεότεροι και χωρίς εμπειρία- αντιλαμβάνονται με ρηχό τρόπο την προσφορά τους στον πολιτισμό, τη στιγμή που κάποιοι άλλοι το απέδειξαν με έργο τους.
Όπως ο ίδιος αφηγείται, υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας -και ενεργός συμμετέχων ως μαθητής- στην περίοδο όπου η Πέλλα άρχισε να αποκαλύπτει τον πραγματικό της πλούτο. Ανάμεσα στις πιο έντονες στιγμές που περιγράφει ξεχωρίζει η εύρεση της μαρμάρινης κεφαλής του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ένα εύρημα που σήμερα κοσμεί το Αρχαιολογικό Μουσείο Πέλλας και το οποίο, σύμφωνα με τη μαρτυρία του, εντοπίστηκε παρουσία του, από τον αείμνηστο Εμμανουήλ Βαλσαμίδη, ανάμεσα σε πέτρες γειτονικού τοίχου, στο πλαίσιο της τότε συλλογικής προσπάθειας γύρω από τις ανασκαφές.
Παράλληλα, ο Γιώργος Ράδος φωτίζει τον καθοριστικό ρόλο που έπαιξαν οι αρχαιολόγοι Χρήστος Μακαρόνας και Φώτιος Πέτσας, οι τοπικές αρχές της εποχής, αλλά και απλοί πολίτες και μαθητές των Γιαννιτσών, ενώ περιγράφει τη μακρόχρονη προσωπική του προσπάθεια να συνδέσει την Πέλλα και τα Γιαννιτσά με ακαδημαϊκά ιδρύματα και δήμους των Ηνωμένων Πολιτειών, δημιουργώντας σταθερές ροές επισκεπτών και ουσιαστικό οικονομικό και πολιτιστικό όφελος για την περιοχή.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη σημερινή κατάσταση του Δήμου Πέλλας, με τον ίδιο να εκφράζει ανοιχτά την απογοήτευσή του για την αδιαφορία της παρούσας δημοτικής αρχής, η οποία -όπως τονίζει-οδήγησε στην εγκατάλειψη αυτής της εξωστρεφούς πορείας, σε μια περίοδο που η ιστορία και τα αρχαιολογικά αποθέματα της περιοχής θα έπρεπε να αποτελούν στρατηγικό πυλώνα ανάπτυξης, στην πράξη και όχι στα λόγια.
Η συνέντευξη που ακολουθεί δεν είναι απλώς μια αφήγηση γεγονότων, αλλά μια ζωντανή κατάθεση προβληματισμού για το παρόν και το μέλλον της πολιτιστικής κληρονομιάς της Πέλλας.
Κύριε Ράδο, πριν από τις συστηματικές ανασκαφές, τι ήταν γνωστό για τη θέση της αρχαίας μακεδονικής πρωτεύουσας;
«Η κατά προσέγγιση τοποθεσία της αρχαίας μακεδονικής πρωτεύουσας ήταν λίγο-πολύ γνωστή, εξαιτίας μιας δεξαμενής νερόμυλου ρωμαϊκής εποχής, που πολύ λανθασμένα και ειδικά από αδιαφορία των «ειδικών», είχε ονομαστεί ως «λουτρά του Μεγάλου Αλεξάνδρου»! Κάποιες προσωρινές ανασκαφές, κυρίως από ξένους ερευνητές ή και αρχαιοκάπηλους που παρουσιάστηκαν κατά καιρούς εμπόλεμης περιόδου, δεν ενδιέφεραν άμεσα την ενδοκεντρική Αθήνα και η άγνοια συνεχίστηκε ως το έτος 1957!».
Τι ήταν αυτό που έκανε το 1957 χρονιά-σταθμό για την ιστορία της Πέλλας;
«Πρώτον: O ανακαλύψας τμήματα ιωνικού τύπου στήλης. ΄Oταν o Ανδρέας Στεργιούλας προσπάθησε να σκάψει και να μεγαλώσει έναν υπόγειο χώρο στο σπίτι του δεν κάλυψε το εύρημα αλλά φέρθηκε τίμια και το ανακοίνωσε γιατί ήταν τίμιος άνθρωπος!
Δεύτερον: H Εφορία Αρχαιοτήτων έδρασε άμεσα, φροντίζοντας όχι μόνο να κατοχυρώσει το αγροτεμάχιο της ανακάλυψης, αλλά και να ειδοποιήσει τον τότε Πρωθυπουργό και Μακεδόνα, Κωνσταντίνο Καραμανλή, που αμέσως διέθεσε τα αναγκαία κεφάλαια για περαιτέρω εργασίες.
Τρίτον: Oι εργασίες ανατέθηκαν σε άξιους αρχικούς εκτελεστές, τους Χρήστο Μακαρόνα και Φώτιο Πέτσα, με ισάξιους ακόλουθους, όπως τον Ιωάννη Ακαμάτη και τη σύζυγό του Μαρία Ακαμάτη-Λιλιμπάκη (που είχα την τιμή να γνωρίσω προσωπικά!), καθώς και ένα πλήθος ακόμη ισάξιων συνεργατών τους».
Ποια ήταν η συμβολή της κοινωνίας σε αυτή την προσπάθεια;
«Ταυτόχρονη «συνεργασία» παρασχέθηκε και από κοινού, κατά το πλείστον, πολίτες της περιοχής, που είτε εργάστηκαν υπό τις οδηγίες των αρχαιολόγων είτε από προσωπικό πατριωτικό ενδιαφέρον. Παράδειγμα αποτελεί το ενδιαφέρον του Ιδιωτικού Γυμνασίου Γιαννιτσών του αείμνηστου Ιντζεσίλογλου, που είχε την τύχη της συνεργασίας του ισάξιου και επίσης αείμνηστου Βαλσαμίδη. Με την άδεια του πρώτου και την καθοδήγηση του δεύτερου, σχεδόν το σύνολο των μαθητών του ιδρύματος επισκεπτόταν, περπατώντας, την περιοχή ανασκαφής προ των φραγμών της, μαζεύοντας και καθαρίζοντας νομίσματα και ό,τι άλλα ευρήματα, παραδίδοντάς τα στην Αρχαιολογική Υπηρεσία!».
Υπάρχει κάποιο προσωπικό περιστατικό από εκείνα τα χρόνια που σας έχει μείνει ανεξίτηλο;
«Αξέχαστη θα μείνει στη σκέψη μου η “ανακάλυψη” της μαρμάρινης κεφαλής του Αλέξανδρου (περήφανα εκτεθειμένη τώρα στο Μουσείο!) από τον Εμμανουήλ Βαλσαμίδη κι εμάς τους μαθητές του, ανάμεσα στις πέτρες!!!
Η κεφαλή βρέθηκε σε γειτονικό ντουβάρι και ανακαλύφθηκε από τον ίδιο τον Βαλσαμίδη, ως εξής: Ήμασταν στον απροστάτευτο ακόμα χώρο ανασκαφών, μετά από βροχή, κοιτάζοντας να βρούμε και να καθαρίσουμε ό,τι αρχαίο (σωστό ή όχι) έβρισκαν τα νεανικά μας μάτια. Ξαφνικά, ο Βαλσαμίδης μάς κάλεσε να σταματήσουμε και να κοιτάξουμε τον τοίχο του γείτονα. “Βλέπετε κάτι το ιδιαίτερο στον τοίχο αυτόν;” μας ρώτησε με μισοκρυμμένο χαμόγελο κάτω από το μουστάκι του…
Κοιτάξαμε, μα για εμάς και από απόσταση περίπου 80 μέτρων, ο τοίχος ήταν από πέτρες, και μάλιστα ασβεστομένες! Μας οδήγησε κοντά και μας έδειξε τη σπουδαία ανακάλυψη! Είχε χρησιμοποιήσει, κοιτάζοντας γύρω του, κάτι μικρά κιάλια που συνήθως τα έχουμε στο θέατρο όταν η θέση μας είναι στον εξώστη!
Η ανακάλυψη όλη δική του!!! Του χρωστάω πάμπολλα και είμαι ικανοποιημένος που τον ξανασυνάντησα πριν φύγει. Τώρα έχω επαφή με τις θυγατέρες του».
Πότε και γιατί φύγατε από την Ελλάδα και πώς συνεχίστηκε η σχέση σας με την Πέλλα;
«Έφυγα από την Ελλάδα για προσωπικούς λόγους το 1971, μετά τα Χριστούγεννα, για την Αμερική. Πρώτη μου επίσκεψη ως μετανάστης ήταν το 1973 και, αμέσως μετά, το 1974 με την ελληνοαμερικανική μου πλέον οικογένεια. Άμεση υποχρέωση, μετά από επαφή με γονείς στη Θεσσαλονίκη, ήταν η ξενάγηση στην Πέλλα μαζί με περιληπτική ιστορία της περιοχής».
Πώς εξελίχθηκαν αυτές οι επισκέψεις τα επόμενα χρόνια;
«Έκτοτε, κάθε χρόνο και έχοντας βάση τη γενέτειρά μου Θεσσαλονίκη (τότε τα Γιαννιτσά δεν είχαν ξενοδοχεία), επανερχόμουν με γκρουπ συγγενών και φίλων από την Πολιτεία Κονέκτικατ των Η.Π.Α., διδάσκοντάς τους την ιστορία της Πατρίδας. Από το έτος 1980 άρχισα συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Central Connecticut State University (New Britain, Connecticut, ΗΠΑ) και συνέχισα τις επισκέψεις μου με μαθητές και καθηγητές μία ή και δύο φορές τον χρόνο (διακοπές Άνοιξης ή και Καλοκαιριού)».
Με ποιους επιστήμονες και συνεργάτες είχατε την ευκαιρία να δουλέψετε όλα αυτά τα χρόνια;
«Είχα την τιμή και ευτυχία να συνεργαστώ από το 2000 έως το 2010 με τον Δρ. Παντερμανλή και, για λίγο χρονικό διάστημα δυστυχώς, με τους Δρ. Ακαμάτη και Λιλιμπάκη. Το πρόγραμμα επισκέψεων ήταν ποικίλο, ανάλογα με τον διαθέσιμο χρόνο, αλλά πάντα με επίκεντρο τη Μακεδονία και την Πέλλα! Για βοηθούς μου είχα τους: Μίμη Γρηγοριάδη, Γιώργο Δόντσιο, Ελένη Πισμήση, Κυριάκο Παπαδόπουλο, την Ευθυμία Μαυροκεφαλίδου, την Αλεξάνδρα Αρβανιτίδου και άλλους».
Τι περιλάμβαναν αυτές οι εκπαιδευτικές επισκέψεις;
«Σε κάθε επίσκεψη γίνονταν μαθήματα ιστορίας και, κατόπιν άδειας από τις τοπικές Εφορίες Πολιτισμού, hands-on μικροανασκαφές για απόκτηση εμπειρίας. Στην επιστροφή, περισσότερη εμπειρία υπό την καθοδήγηση των Δρ. Πέρρυ και Φέντερ του C.C.S.U».
Πότε και γιατί προέκυψε η ιδέα της αδελφοποίησης των πόλεων;
«Με τη γειτονική χώρα να απαιτεί το όνομα και την ιστορία της Μακεδονίας μας, πριν ακόμη τη διάλυση του γιουγκοσλαβικού κράτους, προσπάθησα μαζί με άλλους συμπατριώτες να γίνει αδελφοποίηση της εδώ πόλης της Νέας Βρετανίας (New Britain), όπου εδρεύει το Πανεπιστήμιο, με την πόλη των Γιαννιτσών (η Πέλλα δεν ήταν ακόμη στον ίδιο Δήμο) το έτος 1987. Το κατάφερα το έτος 2000 με την εδώ επίσκεψη του Δημάρχου Στέφανου Βαμβίνη και αρκετών συμβούλων του!».
Πώς εξελίχθηκε αυτή η αδελφοποίηση τα επόμενα χρόνια;
«Το επόμενο έτος, η αδελφοποίηση επιβεβαιώθηκε με την επίσκεψη του Αμερικανού Δημάρχου Lucian Pawlak και αντιπροσώπων του εδώ Πανεπιστημίου, μαζί με κοινούς πολίτες επισκέπτες! Το 2005, με ευκαιρία την επίσκεψη του Οικουμενικού Πατριάρχη, 80 πολίτες της Νέας Βρετανίας επισκέφθηκαν μαζί μου τα Γιαννιτσά, κατακλύζοντας την πόλη και την Πέλλα για μία εβδομάδα. Επί Δημάρχου Νικόλαου Παπανικολάου οι αμοιβαίες επισκέψεις συνεχίστηκαν. Το ίδιο έγινε και επί δημαρχίας Γρηγόρη Στάμκου, καθ’ όλη τη θητεία του, η αδελφοσύνη των δύο πόλεων συνεχίστηκε αδιάκοπα!».
Ποια είναι η εικόνα σήμερα και πως αυτή αποτυπώνεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, στον τόπο που ζείτε;
«Δυστυχώς, ο τρέχων Δήμαρχος Γιαννιτσών/Πέλλας Ευστάθιος Φουντουκίδης αδιαφόρησε εντελώς! Λόγω της σιωπής και της αδιαφορίας του στα καλέσματά μου, το ενδιαφέρον, του εδώ Πανεπιστημίου και της Δημαρχίας έφτασε στο ναδίρ! Η δε πρόσφατη εκμηδένιση της θέσης Αντιδημάρχου, Πολιτισμού Τουρισμού- υπεύθυνου για την επιμέλεια και προώθηση των αρχαιοτήτων της περιοχής, που εξ ορισμού προδιαθέτει μείωση επισκεπτών, είναι ένα ασυγχώρητο σφάλμα!!! Ειδικότερα όταν το Υπουργείο Πολιτισμού ανέδειξε το Ανάκτορο της Πέλλας όπως και τον Οθωμανικό πολιτιστικό πλούτο των Γιαννιτσών».
Ποιο ήταν το αποτύπωμα όλων αυτών των επισκέψεων;
«Κλείνοντας, με τον δυνατόν πιο συντηρητικό υπολογισμό, κατά τη διάρκεια των επισκέψεών μου με γκρουπ στα Γιαννιτσά και στην Πέλλα, το ταμείο γενικά της πόλης είχε ένα ημερήσιο κέρδος από συνάλλαγμα σε ευρώ από 1.800 έως 2.000, συμπεριλαμβανομένων εξόδων ξενοδοχείου, τροφής, μεταφορών (η Δημαρχία δεν μπορούσε να μας πηγαίνει παντού και πάντα δωρεάν!), ξενάγησης και εισόδου σε μουσεία και χώρους. Από το 2000 λοιπόν έως και το 2019, με τα φτωχά μου μαθηματικά, τα Γιαννιτσά έλαβαν χονδρικά γύρω στα 18.800 ευρώ κατά μία δεκαήμερη επίσκεψη, που συνολικά για μία δεκαετία βγαίνει το λιγότερο σε 188.000 ευρώ, με μία μόνο επίσκεψη τον χρόνο και από μία μόνο πηγή!».
Ένα τελευταίο σχόλιο;
«Εδώ κλείνω, αφήνοντας το συμπέρασμα σε όσους έχουν μυαλό και τη διάθεση να συμπεράνουν. Με πολύ αγάπη για την Πατρίδα».
του Γιώργου Ροδάκογλου
Πηγή: thes.gr
Η ανακάλυψη και η ανάδειξη της αρχαίας Πέλλας για τον επιστήμονα Γιώργο Ράδο δεν ήταν αποτέλεσμα συγκυρίας, αλλά καρπός τιμιότητας, επιστημονικής επιμονής και ενεργού συμμετοχής της τοπικής κοινωνίας. Έχοντας προσωπικές μνήμες από τα πρώτα χρόνια των ανασκαφών, καταθέτει στη συνέντευξη που ακολουθεί μια βιωματική και ιστορικά πολύτιμη μαρτυρία για τα γεγονότα που οδήγησαν στην αποκάλυψη της μακεδονικής πρωτεύουσας και μας προβληματίζει για το πώς ορισμένοι σήμερα -νεότεροι και χωρίς εμπειρία- αντιλαμβάνονται με ρηχό τρόπο την προσφορά τους στον πολιτισμό, τη στιγμή που κάποιοι άλλοι το απέδειξαν με έργο τους.
Παράλληλα, ο Γιώργος Ράδος φωτίζει τον καθοριστικό ρόλο που έπαιξαν οι αρχαιολόγοι Χρήστος Μακαρόνας και Φώτιος Πέτσας, οι τοπικές αρχές της εποχής, αλλά και απλοί πολίτες και μαθητές των Γιαννιτσών, ενώ περιγράφει τη μακρόχρονη προσωπική του προσπάθεια να συνδέσει την Πέλλα και τα Γιαννιτσά με ακαδημαϊκά ιδρύματα και δήμους των Ηνωμένων Πολιτειών, δημιουργώντας σταθερές ροές επισκεπτών και ουσιαστικό οικονομικό και πολιτιστικό όφελος για την περιοχή.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη σημερινή κατάσταση του Δήμου Πέλλας, με τον ίδιο να εκφράζει ανοιχτά την απογοήτευσή του για την αδιαφορία της παρούσας δημοτικής αρχής, η οποία -όπως τονίζει-οδήγησε στην εγκατάλειψη αυτής της εξωστρεφούς πορείας, σε μια περίοδο που η ιστορία και τα αρχαιολογικά αποθέματα της περιοχής θα έπρεπε να αποτελούν στρατηγικό πυλώνα ανάπτυξης, στην πράξη και όχι στα λόγια.
Κύριε Ράδο, πριν από τις συστηματικές ανασκαφές, τι ήταν γνωστό για τη θέση της αρχαίας μακεδονικής πρωτεύουσας;
«Η κατά προσέγγιση τοποθεσία της αρχαίας μακεδονικής πρωτεύουσας ήταν λίγο-πολύ γνωστή, εξαιτίας μιας δεξαμενής νερόμυλου ρωμαϊκής εποχής, που πολύ λανθασμένα και ειδικά από αδιαφορία των «ειδικών», είχε ονομαστεί ως «λουτρά του Μεγάλου Αλεξάνδρου»! Κάποιες προσωρινές ανασκαφές, κυρίως από ξένους ερευνητές ή και αρχαιοκάπηλους που παρουσιάστηκαν κατά καιρούς εμπόλεμης περιόδου, δεν ενδιέφεραν άμεσα την ενδοκεντρική Αθήνα και η άγνοια συνεχίστηκε ως το έτος 1957!».
Τι ήταν αυτό που έκανε το 1957 χρονιά-σταθμό για την ιστορία της Πέλλας;
«Πρώτον: O ανακαλύψας τμήματα ιωνικού τύπου στήλης. ΄Oταν o Ανδρέας Στεργιούλας προσπάθησε να σκάψει και να μεγαλώσει έναν υπόγειο χώρο στο σπίτι του δεν κάλυψε το εύρημα αλλά φέρθηκε τίμια και το ανακοίνωσε γιατί ήταν τίμιος άνθρωπος!
Δεύτερον: H Εφορία Αρχαιοτήτων έδρασε άμεσα, φροντίζοντας όχι μόνο να κατοχυρώσει το αγροτεμάχιο της ανακάλυψης, αλλά και να ειδοποιήσει τον τότε Πρωθυπουργό και Μακεδόνα, Κωνσταντίνο Καραμανλή, που αμέσως διέθεσε τα αναγκαία κεφάλαια για περαιτέρω εργασίες.
Τρίτον: Oι εργασίες ανατέθηκαν σε άξιους αρχικούς εκτελεστές, τους Χρήστο Μακαρόνα και Φώτιο Πέτσα, με ισάξιους ακόλουθους, όπως τον Ιωάννη Ακαμάτη και τη σύζυγό του Μαρία Ακαμάτη-Λιλιμπάκη (που είχα την τιμή να γνωρίσω προσωπικά!), καθώς και ένα πλήθος ακόμη ισάξιων συνεργατών τους».
 |
| Ο βασιλιάς Παύλος και η Φρειδερίκη μπροστά στο σπίτι του Ανδρέα Στεργιούλα το 1957. Φωτογραφία: Σάκης Πραγκαλάκης |
«Ταυτόχρονη «συνεργασία» παρασχέθηκε και από κοινού, κατά το πλείστον, πολίτες της περιοχής, που είτε εργάστηκαν υπό τις οδηγίες των αρχαιολόγων είτε από προσωπικό πατριωτικό ενδιαφέρον. Παράδειγμα αποτελεί το ενδιαφέρον του Ιδιωτικού Γυμνασίου Γιαννιτσών του αείμνηστου Ιντζεσίλογλου, που είχε την τύχη της συνεργασίας του ισάξιου και επίσης αείμνηστου Βαλσαμίδη. Με την άδεια του πρώτου και την καθοδήγηση του δεύτερου, σχεδόν το σύνολο των μαθητών του ιδρύματος επισκεπτόταν, περπατώντας, την περιοχή ανασκαφής προ των φραγμών της, μαζεύοντας και καθαρίζοντας νομίσματα και ό,τι άλλα ευρήματα, παραδίδοντάς τα στην Αρχαιολογική Υπηρεσία!».
Υπάρχει κάποιο προσωπικό περιστατικό από εκείνα τα χρόνια που σας έχει μείνει ανεξίτηλο;
«Αξέχαστη θα μείνει στη σκέψη μου η “ανακάλυψη” της μαρμάρινης κεφαλής του Αλέξανδρου (περήφανα εκτεθειμένη τώρα στο Μουσείο!) από τον Εμμανουήλ Βαλσαμίδη κι εμάς τους μαθητές του, ανάμεσα στις πέτρες!!!
Η κεφαλή βρέθηκε σε γειτονικό ντουβάρι και ανακαλύφθηκε από τον ίδιο τον Βαλσαμίδη, ως εξής: Ήμασταν στον απροστάτευτο ακόμα χώρο ανασκαφών, μετά από βροχή, κοιτάζοντας να βρούμε και να καθαρίσουμε ό,τι αρχαίο (σωστό ή όχι) έβρισκαν τα νεανικά μας μάτια. Ξαφνικά, ο Βαλσαμίδης μάς κάλεσε να σταματήσουμε και να κοιτάξουμε τον τοίχο του γείτονα. “Βλέπετε κάτι το ιδιαίτερο στον τοίχο αυτόν;” μας ρώτησε με μισοκρυμμένο χαμόγελο κάτω από το μουστάκι του…
Κοιτάξαμε, μα για εμάς και από απόσταση περίπου 80 μέτρων, ο τοίχος ήταν από πέτρες, και μάλιστα ασβεστομένες! Μας οδήγησε κοντά και μας έδειξε τη σπουδαία ανακάλυψη! Είχε χρησιμοποιήσει, κοιτάζοντας γύρω του, κάτι μικρά κιάλια που συνήθως τα έχουμε στο θέατρο όταν η θέση μας είναι στον εξώστη!
Η ανακάλυψη όλη δική του!!! Του χρωστάω πάμπολλα και είμαι ικανοποιημένος που τον ξανασυνάντησα πριν φύγει. Τώρα έχω επαφή με τις θυγατέρες του».
«Έφυγα από την Ελλάδα για προσωπικούς λόγους το 1971, μετά τα Χριστούγεννα, για την Αμερική. Πρώτη μου επίσκεψη ως μετανάστης ήταν το 1973 και, αμέσως μετά, το 1974 με την ελληνοαμερικανική μου πλέον οικογένεια. Άμεση υποχρέωση, μετά από επαφή με γονείς στη Θεσσαλονίκη, ήταν η ξενάγηση στην Πέλλα μαζί με περιληπτική ιστορία της περιοχής».
Πώς εξελίχθηκαν αυτές οι επισκέψεις τα επόμενα χρόνια;
«Έκτοτε, κάθε χρόνο και έχοντας βάση τη γενέτειρά μου Θεσσαλονίκη (τότε τα Γιαννιτσά δεν είχαν ξενοδοχεία), επανερχόμουν με γκρουπ συγγενών και φίλων από την Πολιτεία Κονέκτικατ των Η.Π.Α., διδάσκοντάς τους την ιστορία της Πατρίδας. Από το έτος 1980 άρχισα συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Central Connecticut State University (New Britain, Connecticut, ΗΠΑ) και συνέχισα τις επισκέψεις μου με μαθητές και καθηγητές μία ή και δύο φορές τον χρόνο (διακοπές Άνοιξης ή και Καλοκαιριού)».
Με ποιους επιστήμονες και συνεργάτες είχατε την ευκαιρία να δουλέψετε όλα αυτά τα χρόνια;
«Είχα την τιμή και ευτυχία να συνεργαστώ από το 2000 έως το 2010 με τον Δρ. Παντερμανλή και, για λίγο χρονικό διάστημα δυστυχώς, με τους Δρ. Ακαμάτη και Λιλιμπάκη. Το πρόγραμμα επισκέψεων ήταν ποικίλο, ανάλογα με τον διαθέσιμο χρόνο, αλλά πάντα με επίκεντρο τη Μακεδονία και την Πέλλα! Για βοηθούς μου είχα τους: Μίμη Γρηγοριάδη, Γιώργο Δόντσιο, Ελένη Πισμήση, Κυριάκο Παπαδόπουλο, την Ευθυμία Μαυροκεφαλίδου, την Αλεξάνδρα Αρβανιτίδου και άλλους».
«Σε κάθε επίσκεψη γίνονταν μαθήματα ιστορίας και, κατόπιν άδειας από τις τοπικές Εφορίες Πολιτισμού, hands-on μικροανασκαφές για απόκτηση εμπειρίας. Στην επιστροφή, περισσότερη εμπειρία υπό την καθοδήγηση των Δρ. Πέρρυ και Φέντερ του C.C.S.U».
Πότε και γιατί προέκυψε η ιδέα της αδελφοποίησης των πόλεων;
«Με τη γειτονική χώρα να απαιτεί το όνομα και την ιστορία της Μακεδονίας μας, πριν ακόμη τη διάλυση του γιουγκοσλαβικού κράτους, προσπάθησα μαζί με άλλους συμπατριώτες να γίνει αδελφοποίηση της εδώ πόλης της Νέας Βρετανίας (New Britain), όπου εδρεύει το Πανεπιστήμιο, με την πόλη των Γιαννιτσών (η Πέλλα δεν ήταν ακόμη στον ίδιο Δήμο) το έτος 1987. Το κατάφερα το έτος 2000 με την εδώ επίσκεψη του Δημάρχου Στέφανου Βαμβίνη και αρκετών συμβούλων του!».
Πώς εξελίχθηκε αυτή η αδελφοποίηση τα επόμενα χρόνια;
«Το επόμενο έτος, η αδελφοποίηση επιβεβαιώθηκε με την επίσκεψη του Αμερικανού Δημάρχου Lucian Pawlak και αντιπροσώπων του εδώ Πανεπιστημίου, μαζί με κοινούς πολίτες επισκέπτες! Το 2005, με ευκαιρία την επίσκεψη του Οικουμενικού Πατριάρχη, 80 πολίτες της Νέας Βρετανίας επισκέφθηκαν μαζί μου τα Γιαννιτσά, κατακλύζοντας την πόλη και την Πέλλα για μία εβδομάδα. Επί Δημάρχου Νικόλαου Παπανικολάου οι αμοιβαίες επισκέψεις συνεχίστηκαν. Το ίδιο έγινε και επί δημαρχίας Γρηγόρη Στάμκου, καθ’ όλη τη θητεία του, η αδελφοσύνη των δύο πόλεων συνεχίστηκε αδιάκοπα!».
Ποια είναι η εικόνα σήμερα και πως αυτή αποτυπώνεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, στον τόπο που ζείτε;
«Δυστυχώς, ο τρέχων Δήμαρχος Γιαννιτσών/Πέλλας Ευστάθιος Φουντουκίδης αδιαφόρησε εντελώς! Λόγω της σιωπής και της αδιαφορίας του στα καλέσματά μου, το ενδιαφέρον, του εδώ Πανεπιστημίου και της Δημαρχίας έφτασε στο ναδίρ! Η δε πρόσφατη εκμηδένιση της θέσης Αντιδημάρχου, Πολιτισμού Τουρισμού- υπεύθυνου για την επιμέλεια και προώθηση των αρχαιοτήτων της περιοχής, που εξ ορισμού προδιαθέτει μείωση επισκεπτών, είναι ένα ασυγχώρητο σφάλμα!!! Ειδικότερα όταν το Υπουργείο Πολιτισμού ανέδειξε το Ανάκτορο της Πέλλας όπως και τον Οθωμανικό πολιτιστικό πλούτο των Γιαννιτσών».
Ποιο ήταν το αποτύπωμα όλων αυτών των επισκέψεων;
«Κλείνοντας, με τον δυνατόν πιο συντηρητικό υπολογισμό, κατά τη διάρκεια των επισκέψεών μου με γκρουπ στα Γιαννιτσά και στην Πέλλα, το ταμείο γενικά της πόλης είχε ένα ημερήσιο κέρδος από συνάλλαγμα σε ευρώ από 1.800 έως 2.000, συμπεριλαμβανομένων εξόδων ξενοδοχείου, τροφής, μεταφορών (η Δημαρχία δεν μπορούσε να μας πηγαίνει παντού και πάντα δωρεάν!), ξενάγησης και εισόδου σε μουσεία και χώρους. Από το 2000 λοιπόν έως και το 2019, με τα φτωχά μου μαθηματικά, τα Γιαννιτσά έλαβαν χονδρικά γύρω στα 18.800 ευρώ κατά μία δεκαήμερη επίσκεψη, που συνολικά για μία δεκαετία βγαίνει το λιγότερο σε 188.000 ευρώ, με μία μόνο επίσκεψη τον χρόνο και από μία μόνο πηγή!».
Ένα τελευταίο σχόλιο;
«Εδώ κλείνω, αφήνοντας το συμπέρασμα σε όσους έχουν μυαλό και τη διάθεση να συμπεράνουν. Με πολύ αγάπη για την Πατρίδα».
του Γιώργου Ροδάκογλου
Πηγή: thes.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου