Κυριακή 16 Αυγούστου 2020

Σύγχρονη νομισματική θεωρία: Μήπως το τεράστιο δημόσιο χρέος δεν είναι πρόβλημα;

Δεν υπάρχει όριο στην ποσότητα των χρημάτων, που μπορεί να τυπωθεί από μια κεντρική τράπεζα, όπως η Τράπεζα της Αγγλίας. Στο παρελθόν, όταν το συνάλλαγμα σχετιζόταν με το απόθεμα χρυσού, οι τράπεζες είχαν περιορισμούς. Αλλά καθώς το σύστημα άλλαξε στις αρχές του 20ου αιώνα, οι κεντρικές τράπεζες σήμερα μπορούν να τυπώνουν όσα χρήματα θέλουν.
Αυτή η παρατήρηση είναι η βάση της Σύγχρονης Νομισματικής Θεωρίας (ΣΝΘ), η οποία έχει προσελκύσει την προσοχή κατά τη διάρκεια της πανδημίας, καθώς οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο αυξάνουν τις δαπάνες και τα δημόσια χρέη γίνονται ακόμη πιο επαχθή.
Οι υπέρμαχοι της ΣΝΘ υποστηρίζουν ότι οι κυβερνήσεις μπορούν να δαπανήσουν ό,τι είναι αναγκαίο για όλους τους επιθυμητούς σκοπούς - μείωση της ανεργίας, πράσινη ενέργεια, καλύτερη υγειονομική περίθαλψη και εκπαίδευση - χωρίς ν’ ανησυχούν για την πληρωμή υψηλότερων φόρων ή αύξηση του δανεισμού. Αντ' αυτού, μπορούν να πληρώσουν τυπώνοντας φρέσκο χρήμα από την κεντρική τους τράπεζα. Το μόνο όριο, σύμφωνα με αυτή την άποψη, είναι η αύξηση του πληθωρισμού, οπότε σ’ αυτή την περίπτωση η λύση είναι η αύξηση των φόρων.
Οι ρίζες της ΣΝΘ
Οι ιδέες πίσω από τη ΣΝΘ αναπτύχθηκαν ως επί το πλείστον στη δεκαετία του 1970, κυρίως από τον Γουόρεν Μόσλερ, έναν Αμερικανό διαχειριστή επενδυτικών κεφαλαίων. Ωστόσο, υπάρχουν πολλά στοιχεία, που μπορούν να εντοπιστούν ακόμη πιο πίσω, για παράδειγμα σε μια ομάδα στις αρχές του 20ου αιώνα που ονομάζονταν chartalists, οι οποίοι ενδιαφέρονταν να εξηγήσουν γιατί τα νομισματικά συστήματα είχαν αξία.
Αυτές τις μέρες, εξέχοντες υποστηρικτές της ΣΝΘ συμπεριλαμβάνουν τον L Randall Wray, ο οποίος διδάσκει τη θεωρία στο κολέγιο Μπάρντ, στο Hudson της Νέας Υόρκης. Μια άλλη ακαδημαϊκός, η Στέφανι Κέλτον, τράβηξε την προσοχή πολιτικών, όπως του Μπέρνι Σάντερς και, πιο πρόσφατα, του υποψήφιου των Δημοκρατικών για την προεδρία των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν, παρέχοντας θεωρητική αιτιολόγηση για την επέκταση των κυβερνητικών δαπανών.
Υπάρχουν περισσότερες πτυχές της ΣΝΘ εκτός από την ιδέα ότι οι κυβερνήσεις δεν χρειάζεται να ανησυχούν υπερβολικά για τις δαπάνες. Για παράδειγμα, οι υποστηρικτές προασπίζουν εγγυήσεις των θέσεων εργασίας, όπου το κράτος δημιουργεί θέσεις εργασίας για τους ανέργους. Επίσης, ισχυρίζονται ότι ο σκοπός της φορολογίας δεν είναι να πληρώσει τις κρατικές δαπάνες, όπως θα υποστήριζε η κυρίαρχη οικονομική θεωρία, αλλά να δώσει στους ανθρώπους ένα κίνητρο για να χρησιμοποιούν χρήματα: πρέπει να τα χρησιμοποιούν για να πληρώσουν τους φόρους τους.
Αλλά, αν παραβλέψουμε αυτά τα σημεία, η κύρια πολιτική επίπτωση της ΣΝΘ δεν είναι τόσο αμφιλεγόμενη. Δεν απέχει πολύ από την πρόσφατη νεοκεϋνσιανή θεωρία, που συμβουλεύει ότι, εάν υπάρχει ανεργία, μπορεί να θεραπευτεί με την τόνωση της οικονομίας, είτε μέσω της νομισματικής πολιτικής, η οποία επικεντρώνεται στη μείωση των επιτοκίων, είτε μέσω των δημοσιονομικών πολιτικών για χαμηλότερους φόρους και υψηλότερες δαπάνες.
Στον αντίποδα βρίσκεται το μονεταριστικό δόγμα, ότι ο πληθωρισμός προκαλείται από πάρα πολλά χρήματα, και η κοινή πεποίθηση ότι το υψηλό δημόσιο χρέος είναι αρνητικό. Αυτές οι δύο αρχές εξηγούν, γιατί οι κεντρικές τράπεζες επικεντρώνονται έντονα στους στόχους πληθωρισμού (2% στο Ηνωμένο Βασίλειο), ενώ η αποστροφή προς το χρέος στο Ηνωμένο Βασίλειο και αλλού ήταν η κινητήρια δύναμη πίσω από την πολιτική «λιτότητας» της μείωσης των κυβερνητικών δαπανών για τη μείωση του ελλείμματος - τουλάχιστον έως ότου η πανδημία του κορωνοϊού έκανε τις κυβερνήσεις να αλλάξουν κατεύθυνση.
Η ουσία
Ποιός έχει δίκιο, λοιπόν, η ΣΝΘ ή ο φορολογικός και νομισματικός συντηρητισμός; Είναι λογικό να πληρώνουμε για τις κρατικές δαπάνες με χρήματα της κεντρικής τράπεζας;
Όταν μια κυβέρνηση δαπανά περισσότερα από όσα λαμβάνει από τη φορολογία, πρέπει να δανείζεται, πράγμα που συνήθως κάνει με την πώληση ομολόγων σε επενδυτές του ιδιωτικού τομέα, όπως είναι τα συνταξιοδοτικά ταμεία και οι ασφαλιστικές εταιρείες. Ωστόσο, από το 2009, οι κεντρικές τράπεζες του Ηνωμένου Βασιλείου, των ΗΠΑ, της ευρωζώνης, της Ιαπωνίας και άλλων χωρών αγοράζουν πολλά από αυτά τα ομόλογα από τους κατόχους του ιδιωτικού τομέα, πληρώνοντας τις αγορές τους με χρήματα που τυπώνουν επιπλέον. Ο σκοπός αυτής της αποκαλούμενης "ποσοτικής χαλάρωσης" ήταν η τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας και η πρόληψη του αποπληθωρισμού, και έχει επεκταθεί σημαντικά ως απάντηση στην πανδημία.
Επί του παρόντος στο Ηνωμένο Βασίλειο, πάνω από 600 δισεκατομμύρια λίρες ή το 30% του δημόσιου χρέους χρηματοδοτείται αποτελεσματικά από τα χρήματα της κεντρικής τράπεζας - αυτή είναι η αξία των κρατικών ομολόγων, που κατέχει τώρα η Τράπεζα της Αγγλίας ως αποτέλεσμα της ποσοτικής χαλάρωσης. Υπάρχουν παρόμοια υψηλά ποσοστά και στις άλλες χώρες, που έχουν εφαρμόσει την ποσοτική χαλάρωση.
Παρά το τύπωμα χρήματος από την κεντρική τράπεζα και τη μεγάλη αύξηση του δημόσιου χρέους στο Ηνωμένο Βασίλειο και σε άλλες μεγάλες οικονομίες μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-09, πουθενά δεν υπήρξε πρόβλημα με τον πληθωρισμό. Πράγματι, η Ιαπωνία αγωνίζεται εδώ και τρεις δεκαετίες να αυξήσει το ποσοστό πληθωρισμού της πάνω από το μηδέν. Τα στοιχεία αυτά – ότι ούτε το μεγάλο χρέος ούτε η κοπή χρήματος έχουν προκαλέσει πληθωρισμό – φαίνεται να δικαιώνουν τη σύσταση της ΣΝΘ να δαπανήσουν.
Trading Economics
Φυσικά, υπάρχουν πολλά αντιπαραδείγματα στα οποία αυτές οι συνθήκες έχουν συσχετιστεί με τον υπερπληθωρισμό, όπως της Αργεντινής το 1989, της Ρωσίας με τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και πιο πρόσφατα της Ζιμπάμπουε και της Βενεζουέλας. Αλλά σε όλες αυτές τις περιπτώσεις υπήρξε μια σειρά πρόσθετων προβλημάτων, όπως η κυβερνητική διαφθορά ή η αστάθεια, η αδυναμία αποπληρωμής του δημοσίου χρέους και μια αδυναμία δανεισμού στο δικό τους νόμισμα. Ευτυχώς, το Ηνωμένο Βασίλειο δεν πάσχει από αυτά τα προβλήματα.
Από το ξέσπασμα της πανδημίας του κορωνοϊού, οι δαπάνες της κυβέρνησης του Ηνωμένου Βασιλείου έχουν αυξηθεί με ταχύτατους ρυθμούς. Το χρέος είναι τώρα περίπου 2 τρισεκατομμύρια λίρες ή 100% του ΑΕΠ. Η Τράπεζα της Αγγλίας, στο πλαίσιο του τελευταίου προγράμματος ποσοτικής χαλάρωσης, αγόραζε κρατικά ομόλογα σχεδόν με την έκδοσή τους.
Επομένως, το κρίσιμο ερώτημα είναι: ο πληθωρισμός θα παραμείνει υποτονικός ή αυτή η τεράστια νέα αύξηση των κρατικών δαπανών, που χρηματοδοτούνται από την ποσοτική χαλάρωση, τελικά θα οδηγήσει στην εκτόξευση του πληθωρισμού, όπως η χαλάρωση της καραντίνας απελευθερώνει την καταπιεσμένη ζήτηση;
Εάν υπάρχει πληθωρισμός, η Τράπεζα της Αγγλίας πρέπει να τον εμποδίσει με την αύξηση των επιτοκίων και/ή την αντιστροφή της ποσοτικής χαλάρωσης. Ή η κυβέρνηση θα μπορούσε να δοκιμάσει την πρόταση της ΣΝΘ να καταπνίξει τον πληθωρισμό με υψηλότερους φόρους. Το πρόβλημα είναι ότι όλες αυτές οι αντιδράσεις θα οδηγήσουν σε οικονομική ύφεση. Υπό αυτές τις συνθήκες, το δόγμα της ΣΝΘ για ελεύθερες δαπάνες δεν θα φανεί τόσο ελκυστικό τελικά.
 
Πηγή: tvxs.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια: